Tài liệu Hướng dẫn chấm thi tuyển sinh lớp 10 môn Ngữ văn (chuyên) trường THPT Chuyên Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh năm học 2026 - 2027. Tài liệu bao gồm quy định chấm chung và biểu điểm chi tiết cho 2 phần Đọc hiểu (2,0 điểm) và Viết (8,0 điểm), đáp ứng chuẩn đánh giá năng lực nghị luận văn học và xã hội theo chương trình mới.
I. HƯỚNG DẪN CHUNG
1. Giám khảo chấm đúng theo hướng dẫn của Sở Giáo dục và Đào tạo.
2. Thí sinh trả lời khác đáp án nhưng hợp lí, thuyết phục vẫn được chấm điểm theo biểu điểm. Chỉ cho điểm tối đa mỗi ý khi đảm bảo kĩ năng nghị luận vững vàng, kiến thức chắc chắn, hành văn chuẩn mực.
3. Giám khảo không quy tròn điểm thành phần của từng câu và điểm của bài thi.
II. ĐÁP ÁN, BIỂU ĐIỂM
PHẦN I. ĐỌC HIỂU (2,0 điểm)
Câu 1 (1,0 điểm): Phân tích tác dụng của việc liệt kê các yếu tố in đậm trong câu văn: "Khi bước vào một ngôi nhà, ta bỏ lại nắng nôi, rét mướt, gió bão, bụi bặm, ồn ào ở bên ngoài, để bước vào một không gian bao la mà ta biết là mình được an toàn và thư giãn."
Tác dụng:
- Nêu ra những hình ảnh, hiện tượng không thuận lợi của thiên nhiên, đời sống gây trở ngại, khó khăn cho cuộc sống con người. Việc bỏ lại những điều đó ở bên ngoài giúp ngôi nhà trở thành chốn yên bình, ấm áp, an toàn, chở che cho con người. (0,5 điểm)
- Thể hiện sự trân trọng, yêu mến ngôi nhà; nhắn nhủ mỗi người cần biết trân trọng và vun vén cho ngôi nhà thân yêu. (0,25 điểm)
- Tạo cách diễn đạt cụ thể, giàu hình ảnh, gợi cảm xúc. (0,25 điểm)
Câu 2 (1,0 điểm): Em có đồng tình với ý kiến: "Nếu chỉ chăm chút cho phần vật lý mà quên mất vun vén cho phần tinh thần, thì ngôi nhà sẽ trở nên lạnh lẽo và trống trải" không? Lí giải vì sao.
- Bày tỏ ý kiến: Đồng tình / Không đồng tình / Vừa đồng tình vừa không đồng tình với quan điểm của tác giả. (0,5 điểm)
- Lý giải cụ thể, thuyết phục (0,5 điểm):
- Đồng tình: Nếu chỉ quan tâm đến hình thức, điều kiện vật chất thì ngôi nhà tuy khang trang nhưng thiếu sự gắn kết, tình yêu thương thì đời sống tinh thần sẽ trở nên lạnh lẽo, trống trải.
- Không đồng tình: Việc chăm chút phần vật lý giúp tạo không gian sống tiện nghi, thoải mái, an toàn cho con người.
- Vừa đồng tình vừa không đồng tình: Kết hợp cả hai phương án trên.
PHẦN II. VIẾT (8,0 điểm)
Câu 1 (3,0 điểm): Tác giả Nguyễn Thị Ngọc Minh cho rằng: “Ngôi nhà vật lý cần được dọn dẹp và chăm chút hằng ngày, ngôi nhà tinh thần cũng cần được tiếp thêm ánh nắng của niềm vui và ngọn gió của sự an ủi”. Từ ý kiến trên, hãy viết bài văn nghị luận với chủ đề: Cần vun đắp cho ngôi nhà tinh thần.
1.1. Yêu cầu chung (1,5 điểm)
- Xác định đúng vấn đề nghị luận (0,25đ); Đảm bảo bố cục bài văn (0,25đ); Lập luận chặt chẽ, lí lẽ xác đáng (0,25đ); Bằng chứng đa dạng, thuyết phục (0,5đ); Diễn đạt sáng tạo (0,25đ).
- Lưu ý: Mắc quá 05 lỗi diễn đạt trừ 0,25 điểm.
1.2. Yêu cầu cụ thể (1,5 điểm)
- a. Giải thích (0,25đ): Vun đắp cho ngôi nhà tinh thần là chăm lo, bồi đắp đời sống tinh thần giữa các thành viên trong gia đình.
- b. Bày tỏ ý kiến (0,75đ): Khẳng định việc vun đắp ngôi nhà tinh thần giúp tạo không khí đầm ấm, biến gia đình thành điểm tựa vững chắc, tiếp thêm động lực và xây dựng xã hội hạnh phúc. Đề xuất các giải pháp phù hợp.
- c. Mở rộng & Bài học (0,5đ): Phê phán sự thờ ơ, xem trọng vật chất mà coi nhẹ tinh thần; cần kết hợp chăm chút cả vật lý lẫn tinh thần. Rút ra bài học nhận thức và hành động cho bản thân.
Câu 2 (5,0 điểm): Hãy viết bài văn nghị luận phân tích đoạn trích Thư viết bên cửa sổ máy bay của Trần Đăng Khoa, từ đó chia sẻ suy nghĩ của mình về quan niệm của tác giả Nguyễn Phan Quế Mai: "Một bài thơ hay bắc nhịp cầu giao tiếp giữa người viết với người đọc, bởi người đọc cảm thấy người viết đang nói thay cho họ những điều họ muốn sẻ chia."
2.1. Yêu cầu chung (1,5 điểm)
- Đảm bảo cấu trúc bài văn nghị luận, lập luận chặt chẽ, dẫn chứng tiêu biểu, diễn đạt sáng tạo. Mắc quá 5 lỗi chính tả/dùng từ trừ 0,25 điểm.
2.2. Yêu cầu cụ thể (3,5 điểm)
2.2.1. Phân tích bài thơ “Thư viết bên cửa sổ máy bay” (2,5 điểm)
- Chủ đề & Cảm xúc (2,0đ): Ý nghĩa nhan đề; Mạch cảm xúc từ ngỡ ngàng trước không gian bao la đến nhận ra thiên đường chính là mái nhà tranh, hình ảnh người mẹ tần tảo; Thể hiện tình yêu thương, sự trân trọng gia đình sâu sắc.
- Đặc sắc nghệ thuật (0,5đ): Thể thơ tự do dạng lá thư, ngôn ngữ giản dị, hình ảnh thơ tương phản và giàu tính biểu tượng.
2.2.2. Chia sẻ suy nghĩ về ý kiến của Nguyễn Phan Quế Mai (1,0 điểm)
- Giải thích (0,25đ): Thơ hay tạo nên sự đồng điệu, kết nối tâm hồn giữa tác giả và độc giả.
- Bày tỏ ý kiến & chứng minh (0,5đ): Khẳng định tính đúng đắn của quan niệm thông qua việc phân tích sự đồng cảm mà tác phẩm mang lại.
- Mở rộng (0,25đ): Thơ hay không chỉ tạo sự đồng điệu mà còn làm phong phú thêm tâm hồn người đọc và là bài học cho người sáng tác.