Tóm tắt nội dung: Tài liệu bao gồm đề thi chính thức kèm hướng dẫn giải chi tiết môn Ngữ văn (môn chung) trong Kỳ thi tuyển sinh THPT năm học 2026 - 2027 do Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Cần Thơ tổ chức. Đề thi gồm 2 phần: Đọc hiểu (4 điểm) khai thác tác phẩm thơ "Cuối rễ đầu cành" của tác giả Bế Kiến Quốc và phần Viết (6 điểm) tích hợp bài tập cảm nhận văn học cùng bài văn nghị luận xã hội về kỹ năng vượt qua thử thách trong cuộc sống.
I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)
Đọc văn bản:
CUỐI RỄ ĐẦU CÀNH
Bế Kiến QuốcVươn mãi vào bề sâu
Cái rễ non tìm đường cho cây
Qua sỏi đá có khi tướp máuHướng mãi lên chiều cao
Cái cành non vượt mưa dông nắng hạ
Nảy chiếc lá như người sinh nởAi đang ngồi hát trước mùa xuân
Cuộc đời như thể tự nhiên xanh
Chỉ có đất yêu cây thì đất biết
Những cơn đau nơi cuối rễ đầu cành...
(Những mảnh ghép của huyền thoại, Nguyễn Thanh Tâm tuyển chọn - giới thiệu 141 tác gia thơ Việt Nam đương đại, NXB Văn học, 2024, tr.45)
Thực hiện các yêu cầu:
Câu 1. Chỉ ra dấu hiệu để xác định thể thơ của văn bản.
Câu 2. Xác định hình ảnh được sử dụng để so sánh với quá trình nảy chiếc lá của cành non trong văn bản.
Câu 3. Nhận xét về cách tác giả đặt nhan đề cho văn bản.
Câu 4. Nêu nội dung của hai dòng thơ:
Chỉ có đất yêu cây thì đất biết
Những cơn đau nơi cuối rễ đầu cành...
Câu 5. Từ hành trình sinh tồn của rễ non và cành non được thể hiện trong văn bản, em hãy rút ra bài học về lẽ sống cho bản thân (trình bày khoảng 5 đến 7 dòng).
LỜI GIẢI THAM KHẢO
Câu 1. Dấu hiệu xác định thể thơ tự do:
- Các câu thơ có số lượng tiếng không bằng nhau (ví dụ: câu 5 tiếng, câu 7 tiếng, câu 8 tiếng...).
- Không tuân theo quy tắc gieo vần hay ngắt nhịp cố định, nhịp điệu linh hoạt theo cảm xúc.
Câu 2. Hình ảnh được dùng để so sánh với quá trình nảy chiếc lá của cành non là hình ảnh: “người sinh nở”.
Câu 3. Nhận xét về nhan đề "Cuối rễ đầu cành":
- Tạo ra hai hình ảnh đối lập nhưng gắn kết vĩnh cửu: Rễ sâu dưới đất và Cành cao trên trời.
- Bộc lộ tư tưởng sâu sắc: Sự đơm hoa kết trái, xanh tươi bên ngoài luôn phải đổi bằng những vất vả, gian lao và hy sinh thầm lặng bên trong.
Câu 4. Nội dung hai dòng thơ:
- Bộc lộ sự thấu hiểu sâu sắc giữa đất và cây.
- Gợi liên tưởng đến đời sống con người: Thành công và sự trưởng thành luôn đi kèm những vất vả, chỉ những ai thực sự yêu thương và đồng cảm mới thấu hiểu được những gian trân ấy.
Câu 5. Bài học lẽ sống:
- Cần kiên cường, dũng cảm đối mặt với thử thách, chông gai trong cuộc sống.
- Trân trọng những thành quả lao động và biết ơn những hy sinh thầm lặng của những người xung quanh.
II. VIẾT (6,0 điểm)
Câu 1 (2,0 điểm): Em hãy viết đoạn văn nghị luận (khoảng 200 chữ) ghi lại cảm nghĩ về văn bản Cuối rễ đầu cành của Bế Kiến Quốc ở phần Đọc hiểu.
Câu 2 (4,0 điểm): Trên hành trình trưởng thành, có những lúc, con người phải đối mặt với khó khăn, thử thách nhưng không phải ai cũng biết cách vượt qua.
Từ gợi dẫn trên, với góc nhìn của người trẻ, em hãy viết bài văn nghị luận trả lời cho câu hỏi: Làm thế nào để vượt qua khó khăn, thử thách trong cuộc sống?
LỜI GIẢI THAM KHẢO
Câu 1 (2,0 điểm): Đoạn văn cảm nghĩ về tác phẩm Cuối rễ đầu cành:
Bài thơ "Cuối rễ đầu cành" của tác giả Bế Kiến Quốc đã đem đến cho người đọc những rung cảm sâu sắc về ý chí và sức mạnh sinh tồn. Thông qua các hình ảnh ẩn dụ đầy gợi cảm như "rễ non" đâm qua sỏi đá hay "cành non" hứng chịu dông bão để nảy chồi, bài thơ ca ngợi sự nỗ lực kiên cường cùng những hy sinh thầm lặng đằng sau vẻ đẹp tươi xanh của cuộc sống. Hai câu thơ cuối đọng lại sự đồng cảm ấm áp, nhắc nhở chúng ta biết thấu hiểu và trân trọng những gian truân ẩn giấu sau thành công của mỗi người.
Câu 2 (4,0 điểm): Bài văn nghị luận xã hội:
Dàn ý định hướng:
1. Mở bài: Dẫn dắt vấn đề về những khó khăn, thử thách trên con đường trưởng thành của mỗi cá nhân.
2. Thân bài:
- Giải thích: Khó khăn, thử thách là những trở ngại bất lợi; vượt qua là thái độ chủ động tìm giải pháp vươn lên.
- Vì sao cần vượt qua: Thử thách giúp rèn luyện bản lĩnh, tích lũy kinh nghiệm và khẳng định giá trị bản thân.
- Giải pháp vượt qua: Rèn luyện ý chí vững vàng, giữ tinh thần lạc quan, phân tích đúng nguyên nhân thất bại, kiên trì hành động và sẵn sàng tiếp nhận sự hỗ trợ từ gia đình, bạn bè.
- Phê phán: Lối sống dễ nản lòng, hay than trách hoàn cảnh.
3. Kết bài: Bài học nhận thức và cam kết hành động của bản thân.